Kasteel Stein

Kasteelruïne Stein - Ondergenhousweg 14 - 6171 GW Stein

Bezoektijden

Voor groepen vanaf 10 personen op afspraak te bezoeken.
Entree € 4.50 voor volwassenen
Kinderen t/m 12 jaar gratis

Contact

Kasteel | Info & Foto's

1. Eerste heren van Stein

wapen heren van steinDe geschiedenis van het Kasteel Stein begint met Herman van Elsloo.
In 1220 wordt hij in het oudste tot nu toe bekende document vermeld, als hij met toestemming van zijn leenheer Dirk van Heinsberg een derde van de Steinse tienden overdraagt aan de abdij Herckenrode biH Hasselt. Het stamhuis van de oudste heren van Stein is dus Elsloo.

Herman is een jongere broer van Arnold van Elsloo, die zijn vader in de heerlijkheid Elsloo opvolgde. Herman heeft de heerlijkheid Stein als leengoed in beheer gekregen van de graaf van Loon en van de Heer van Valkenburg. In Stein heeft Herman ongetwijfeld een versterkt huis bezeten. Als kruistochtridder nam hij in 1218 deel aan de verovering van het Egyptische Damiate. In 1220 was hij terug in zijn heerlijkheid. Na Hermans overlijden volgt zijn zoon Arnold hem op en hij noemt zich in 1230 als eerste Heer van Stein. Na hem volgen nog vijf generaties van het geslacht van Stein.

1 gedenksteen herman heer van stein   2 zegel Arnold van Steyn

(afbeeldingen: links gedenksteen Herman van Elsloo en rechts zegel Arnold van Steyn)

3 donjon (678 x 907)De donjon is rond 1250 tijdens het leven van Arnold III ontstaan. Deze Arnold nam onder de graaf van Loon in 1288 deel aan de beroemde slag van Woeringen en werd daar tot ridder geslagen.

Hij trouwde in Holland met Margaretha van Renesse, werd leenman van de Hollandse graaf Floris V. De herinnering aan deze Arnold leeft voort in Stein bij Gouda, dat naar hem vernoemd is.

Er zijn meerdere schenkingen bekend van Steinse tienden aan de abdij Herckenrode. Het mag dan ook niet bevreemdend klinken dat Margaretha van Stein is ingetreden in deze kloostergemeenschap en in 1303 abdis van deze abdij werd.

De laatste Arnold van Stein werd samen met de hertog van Brabant en tal van andere edelen bij de slag van Baesweiler gevangen genomen en door de hertog van Gulik gedurende een half jaar opgesloten in slot Nydeggen totdat voor hem een zwaar losgeld betaald was.

3. Bronckhorst Batenburg

wapen bronckhorst-batenburgBinnen de familie van Heinsberg wordt in 1465 overeengekomen om de Heerlijkheid Stein te verkopen aan Herman van Bronckhorst-Batenburg. Deze Herman overlijdt in 1520 te Stein en hij is begraven in de grafkelder van de Sint Martinuskerk in Stein.

Het gezin van diens kleinzoon Herman en echtgenote Petronella van Praet is volop betrokken in de Spaanse opstand. Herman en Petronella hebben zeven kinderen. De familie is protestant en staatsgezind.

2 willem van bronkhorst 1556 1573Willem, de oudste zoon, die Heer van Stein en Batenburg was, is nauw bevriend geweest met Prins Willem van Oranje. Hij werd in oktober 1572 benoemd tot luitenant-generaal van Zeeland en in 1573, na het ontslag van de beruchte Lumey, luitenant-generaal in Holland. Hij sneuvelde in 1573 bij het beleg van Haarlem door de Spanjaarden. (afbeelding rechts: zegel van Willem, heer van Stein en Batenburg)

Ook zijn broer Karel onderhield nauwe relaties met Prins Willem van Oranje en was fel anti-Spaans. Hij verleende zijn medewerking aan Willem van Oranje toen die in de nacht van 5 op 6 oktober 1568 in Obbicht de Maas overstak. Hij werd in 1580 in Keulen vermoord. De andere twee broers Diederik en Gijsbert (afbeelding hieronder) behoorden samen met Willem en Karel tot het Verbond der Edelen, die in 1567 aan de landvoogdes Margaretha van Parma het smeekschrift aanboden. Diederik en Gijsbert werden in 1567 gevangen genomen en in 1568 op last van Alva samen met de graven van Egmond en Hoorne in Brussel onthoofd.

4 diederik (497 x 640)  5 gijsbrecht (517 x 640)

onthoofding batenburg       

Lees meer

5. De Kinsky

Het wapen van de KinskyBorchard van Kinsky begon in 1689 een proces om de heerlijkheid Stein te kunnen verkrijgen, maar hij stierf in 1724 zonder ook maar iets bereikt te hebben. Toen in 1732 de graaf van Merode stierf en hij slechts minderjarige kinderen naliet, zag de familie van Kinsky hun kansen als gunstig.
Zij sloten zich aaneen om het kostbare proces op gezamenlijke kosten door te zetten. Het Keizerlijk Kamergerecht te Wetzlar deed op 25 maart 1735 een voor hen gunstige uitspraak. De familie van Merode raakte het bezit kwijt en moest de familie van Kinsky ook nog een schadevergoeding betalen.

schervenDe inhuldiging van de heren van Kinsky vond plaats in januari 1740. De familieleden hadden al meteen onderling onenigheid over het aandeel dat de verschillende kinderen Kinsky toekwam, wat een aanleiding was voor het voeren van nieuwe processen. 

Op de dag van de inhuldiging kreeg de oudste zoon van de nieuwe heren, Maurits, kennis aan een joods meisje, Miriam Cohen, dochter van de Jood van Stein. Dit werd door de familie zeer zwaar opgenomen. Op 15 november 1741, tijdens de kermis, was de hele familie feestelijk bijeen toen deze kwestie opnieuw in alle hevigheid ter sprake kwam. Ten overstaan van het hele gezelschap heeft Maurits zijn vader uitgedaagd voor een duel op de degen en sleepte hem de zaal uit. De familie kwam tussenbeide. Maurits werd in de gevangenis in de Rode toren gesloten en de volgende dag van het kasteel verjaagd. Vergezeld van zijn joodse vriendin vertrok hij naar Amsterdam.

Tegen het einde van 1746 maakte zijn vader zijn testament op, waarin de ontaarde zoon onterfd werd. Na de dood van zijn vader in februari 1747 probeerde Maurits de eigendomsakten te laten stelen. Ruim twee jaar later, in de nacht van 27 op 28 juni 1749, verscheen Maurits met twintig soldaten plotseling in Stein en namen het kasteel bij verrassing in. Het aanwezige dienstpersoneel werd weggejaagd, nieuwe beambten werden aangesteld, inkomsten binnengehaald, enz.

Lees meer

7. Paters van Stein

1 wapen missionarissen H.HartIn 1917 wordt het kasteel en het park opgekocht door een houtspeculant, die nadat een kapverbod werd afgekondigd voor het terrein, in 1921 het complex verkoopt aan de Congregatie van de Missionarissen van het Heilig Hart. De Congregatie breidde uit met enkele gebouwen, nodig voor de huisvesting en opleiding van priesterstudenten.

2 complex missiehuis02

Het kasteel wordt in de volksmond meer en meer bekend onder de naam "Missiehuis". Ruim 75 jaar heeft de Congregatie op het complex gewoond en gewerkt.

3 missiehuis00 1921 (530 x 344)
(afbeelding: Missiehuis anno 1921)

4 munstersBekende paters zijn onder meer Pater Munsters, die veel onderzoek naar de geschiedenis van het kasteel heeft gedaan. Pater Schreurs is bekend geworden door het schrijven van de Passiespelen en door de TV-serie Dagboek van een herdershond, een verfilming van door hem geschreven boeken. Enkelen kunnen zich nog herinneren dat eind 60’er jaren ook sprake was van de Zingende Paters van Stein.

complex missiehuis01  De kapel

 (afbeeldingen: links het missiehuis, rechts de kapel | klik voor vergroting op afbeelding)

In 1970 heeft het complex de functie van verzorgingshuis gekregen voor de paters, broeders en zusters van de Congregatie. Na het vertrek op 1 november 1996 van deze laatste "kasteelheren en -vrouwen" is het complex omgebouwd tot appartementen voor particuliere bewoning.

2. Vier geslachten 15e eeuw

In 1390 sterft het oorspronkelijke geslacht van de heren van Stein uit. De laatste Arnold overlijdt kinderloos en zijn titel gaat over naar Daniël van der Merwede, die met Arnolds zuster Margaretha is getrouwd. Daniëls broer Arnold raakte in conflict met zijn broer vanwege niet uitgekeerde jaarrenten. Hij heeft zijn broer zelfs anderhalf jaar laten opsluiten en is zich eveneens Heer van Stein gaan noemen. Toen Daniël zijn vrijheid verkreeg werd Arnold van al rijn rechten vervallen verklaard. 

ingang hoofdburcht

Na Daniël van de Merwede komt zijn schoonzoon Willem van Brederode in bezit van het kasteel. Als Heer van Stein was hij in 1408 volop in oorlog met de stad Aken en moest in Stein zelf een belegering doorstaan. Hij verbleef vooral in het Hollandse. Als hoofd van de Hoeksen was hij een overtuigd aanhanger van Jacoba van Beieren. In 1427 lijdt hij bij Wieringen een nederlaag tegen Philips van Bourgondië en wordt gevangen genomen.

            jan van heinsbergWillem van Brederode en zijn vrouw Margaretha van der Merwede overlijden rond 1450 kinderloos. Het kasteel en de titel gaan over op Willems neef Jan van Heinsberg, de prinsbisschop van Luik, en diens halfzuster Maria van Loon van Heinsberg, die met Jan van Nassau-Dillenburg is getrouwd.

Maria van Loon - Jan van Nassau Dillenburg

De voorste toegangspartij van de drie torens van het bovenste slot met de onmiddellijke aansluitende muren dateert van de periode dat de familie Heinsberg het kasteel in bezit had.

4. De Merode

wapen merodeIn het midden van de 17e eeuw sterft de tak Bronckhorst-Batenburg in mannelijke lijn uit en komen de Merode's in het bezit van de heerlijkheid Stein door het huwelijk van Anna Maria Sidonia van Bronckhorst-Batenburg met Florens de Merode. Ze krijgen twee zonen, Ferdinand en Maximiliaan. Florens heeft in 1650 de titel graaf de Merode toebedeeld gekregen van de Spaanse koning en hij was in bezit van onder meer de feodale heerlijkheden Stein, Batenburg, Pietersheim, Odenkirchen, Westerlo en Duren.

De oudste zoon Ferdinand had slechts een dochter, Isabella Margaretha en toen hij in 1653 voortijdig stierf erfde zij het markizaat Westerloo. Om de erfenis onverdeeld in de familie te houden zag haar oom en voogd Maximiliaan de Merode zich “gedwongen” haar te huwen, zijn volle nicht dus. Het kostte hem lang onderhandelen met de bevoegde kerkelijke instanties. De eerste paus weigerde maar de tweede, paus Innocentius, heeft dispensatie verleend, mede onder betaling van een flinke geldsom. In 1665 heeft het huwelijk tussen oom en nicht kunnen plaatsvinden: hij was 38, zij was 16. Uit dit huwelijk werden vier kinderen geboren. Slechts een zoon overleefde: Jean Philippe Eugene de Merode.

kasteel stein schilderij 1728 in Duren (612 x 509)  jpe merode  

Jean Philippe Eugene de Merode was een vooraanstaand edelman en generaal-veldmaarschalk in de Zuidelijke Nederlanden en het Rijnland. Zijn volledige titulatuur luidde: Graaf van Merode en van het Heilig Rijk, 5de Markies van Westerlo, Graaf van Montfort, len en Batenburg, Baron van Pietersheim, Steyn en Quabeek, Heer van Geel, Herselt, Hulhout, Odenkirchen, en Ridderkirchen. Erfburggraaf van het Aartsbisdom Keulen, Grande van Spanje van eerste klasse, Lid van de raad van State en van Oorlog, Kapitein van de Brabantse lijfwacht van zijne Keizerlijke en Katholieke Majesteit, Ridder van het Gulden Vlies, en Kamerheer en Veldmaarschalk des Keizers. Achtereenvolgens diende hij met zijn regiment (het zogenaamde 'Regiment van Westerloo') onder de Stadhouder Willen III, de Spaanse koning Karel II, de nieuwe Spaanse koning Filips V, Maximiliaan V, Maximiliaan II, Emanuel van Beieren en de Habsburgs/Oostenrijkse keizers Leopold I, Jozef I en Karel VI. Deze Jean Philippe Eugene de Merode heeft zich ook sterk toegelegd op de verfraaiing van zijn kastelen en parken en op het aanleggen van een bibliotheek en een kunstcollectie.

Een nazaat van Elisabeth van Bronckhorst Batenburg, in de persoon van Borchard de Kinsky, drost van Meurs, begon reeds in 1689 het proces aan het Rijkskamergerecht van Wetziar, om de rijksheerlijkheid Stein te verkrijgen. Het proces bleef slepen en voor het tot een beslissing kwam stond hij tegenover de geduchte tegenstander in de persoon van Jean Philippe Eugene de Merode. Gedurende zijn leven maakte Borchard de Kinsky niet de geringste kans en hij stierf in 1724 zonder feitelijk iets bereikt te hebben. De markies de Merode stierf in 1732 en liet slechts minderjarige kinderen na. De kans was nu gunstig en de kinderen de Kinsky sloten zich aaneen om het kostbare proces door te zetten. Op 23 maart 1735 deed het keizerlijk Kamergerecht te Wetzlar een voor hen gunstige uitspraak. Behalve het verlies van de heerlijkheid werd de erven de Merode een schadevergoeding van 8000 gulden Brabantse valuta opgelegd. Het vonnis werd op 12 januari 1740 door een keizerlijke commissie uitgevoerd. De Merodes hadden geen recht meer op de heerlijkheid en het kasteel. De sleutels, archieven en registers werden gevorderd. Het vonnis werd voorgelezen en de beambten werden van hun eed van trouw ontslagen.

Boven de zogenaamde witte ingangstoren van de voorburcht staat het wapen van de Merode’s evenals in de windvaan, die op het mansardedak geplaatst is. Aangezien op het schilderij uit 1728 dit dak nog niet aanwezig is en de laatste heer van Merode in 1732 overleed, kunnen we de witte toren vrij nauwkeurig dateren op 1730.

2 voorburcht ingang (471 x 590) 3 wapensteen merode (676 x 447)

(afbeeldingen: links de witte toren en rechts wapensteen Merode)

6. Luikse families

Als tussen 1795 en 1815 de gravin van Hallberg-van Hoesch en haar dochter gravin van Wickenburg-van Hallberg, alle aandelen van het kasteel Stein van de familie de Kinsky weet op te kopen, worden zij de nieuwe eigenaren. De zoon van de laatstgenoemde Matthias Constant, graaf van Wickenburg te Wenen verkocht alles weer. Zo ging op 8 december 1828 het kasteel met bijbehorende goederen in eigendom over aan de Luikse doctor in de geneeskunde Joseph Maximiliaan Dejaer en zijn echtgenote Marie Eleonore Grisard.

slot stein

In 1849 blijkt hun bezit in Stein ruim 263 hectare te zijn. Mevrouw Grisard liet enkele jaren na de dood van haar man rond 1850 een landhuis bij het kasteel bouwen (afbeelding onder)

2 nieuwe kasteel (560 x 320)

Vervolgens is in 1858 het bezit overgegaan aan de Luikse rentenier Edward Wauters, die er rond 1860 het koetshuis laat bouwen. De familie Wauters verkoopt het landgoed in 1910 aan de barones De Villenfagne de Sorinnes (ze staat op de afbeelding hieronder) geboren de Terwangne. Door verschillende aankopen was het bezit inmiddels uitgebreid tot 327 hectare.

4 barones Villenfagne de Sorinnes

Kasteel | Archief Artikelen

Bezoekersinfo

Openingstijden Museum

Maandag 13.00 - 16.00 uur
Woensdag 13.00 - 16.00 uur
Vrijdag 13.00 - 16.00 uur
Zondag van 13.00 - 16.00 uur

Bezoektijden Kasteelruïne

Voor groepen vanaf 10 personen op afspraak te bezoeken

Bezoektijden Kloosterkerkhof

Vrij toegankelijk.

Openingstijden Heemkunde

Maandag 19.00 - 22.00 uur
Woensdag 13.30 - 16.30 uur

Multifunctionele Ruimte "De Hoppenkamp"

Maandag 13.00 - 16.00 uur
Woensdag 13.00 - 16.00 uur
Vrijdag 13.00 - 16.00 uur
Zondag van 13.00 - 16.00 uur

Entree Museum: € 4,50 voor volwassenen, kinderen tot en met 12 jaar gratis. Entree Kasteelruïne: € 4,50 voor volwassenen, kinderen tot en met 12 jaar gratis.
Groepsbezoeken vanaf 10 personen aan het museum -buiten de gewone openingstijden- enkel op afspraak: email of telefoon: 046-4338919 (bereikbaar tijdens openingsuren)

Route naar Hoppenkampstraat 14-A Stein